برای افراد مبتلا به دیابت، انتخاب کفش فقط یک موضوع راحتی نیست؛ بخشی از مراقبت روزانه از پا است. قند خون بالا در طول زمان می‌تواند حس پا را کاهش دهد یا خون‌رسانی را مختل کند. در این شرایط، فشار، اصطکاک یا یک جسم کوچک داخل کفش ممکن است دیر تشخیص داده شود و به تاول، زخم یا عفونت منجر شود. برای آشنایی بیشتر با این عارضه، مقالهٔ پای دیابتی چیست؟ را بخوانید.
کفش طبی دیابتی با ایجاد فضای مناسب، کاهش نقاط فشار و محافظت بیشتر از پا می‌تواند به کم‌کردن این خطر کمک کند. با این حال، کفش مناسب جایگزین کنترل قند خون، بررسی روزانهٔ پا و مراجعهٔ به‌موقع به پزشک نیست.
کفش طبی دیابتی چیست؟
کفش طبی دیابتی به کفشی گفته می‌شود که برای کاهش فشار و اصطکاک روی پا، ایجاد ثبات هنگام راه‌رفتن و فراهم‌کردن فضای کافی برای انگشتان و تغییرات شکل پا طراحی شده است. این کفش‌ها ممکن است پنجهٔ جادار، رویهٔ نرم، کفی ضربه‌گیر، امکان تنظیم با بند یا چسب و در برخی افراد کفی یا قالب اختصاصی داشته باشند.
نیاز همهٔ افراد مبتلا به دیابت یکسان نیست. برای کسانی که بی‌حسی، تغییر شکل پا، پینه‌های مکرر، زخم قبلی یا مشکل گردش خون دارند، انتخاب کفش باید با نظر پزشک یا متخصص پا انجام شود.
چرا افراد دیابتی به کفش مناسب نیاز دارند؟
آسیب اعصاب محیطی ممکن است حس درد، گرما یا فشار را در پا کاهش دهد. همچنین کاهش خون‌رسانی می‌تواند روند ترمیم زخم را کندتر کند. اگر کفش تنگ باشد، درز زبر داشته باشد یا جسمی در آن قرار گرفته باشد، فرد ممکن است آسیب را احساس نکند. کفش مناسب با توزیع بهتر فشار و کم‌کردن مالش، از پوست پا محافظت می‌کند.
- کاهش فشار موضعی روی کف پا، پاشنه و انگشتان
- کمک به جلوگیری از تاول، پینه و تحریک پوست
- ایجاد ثبات بیشتر هنگام راه‌رفتن و کاهش خطر لغزش
- فراهم‌کردن فضای کافی برای تورم خفیف پا یا تغییر شکل انگشتان
- محافظت از پا در برابر آسیب‌های کوچک و اجسام تیز
کفش طبی دیابتی چگونه از پا محافظت می‌کند؟
یک کفش مناسب باید پا را بدون فشار اضافی در جای خود نگه دارد. رویهٔ نرم و بدون درز برجسته، احتمال ساییدگی را کمتر می‌کند. پنجهٔ عمیق و پهن از فشرده‌شدن انگشتان پیشگیری می‌کند و کفی مناسب می‌تواند نیرو را در سطح پا بهتر توزیع کند. زیرهٔ پایدار نیز راه‌رفتن ایمن‌تر را حمایت می‌کند.
- کاهش اصطکاک: آستر نرم و درزهای داخلی صاف، خطر ایجاد تاول را پایین می‌آورد.
- توزیع فشار: کفی و زیرهٔ مناسب کمک می‌کنند فشار روی یک نقطه متمرکز نشود.
- محافظت فیزیکی: پنجه و رویهٔ پوشیده، پا را از ضربه و تماس با اشیای خارجی محافظت می‌کنند.
- ثبات: بند، چسب یا بست قابل تنظیم از حرکت اضافی پا داخل کفش جلوگیری می‌کند.
ویژگی‌های کفش مناسب برای دیابت
| ویژگی کفش | فایده برای پای دیابتی | به چه چیزی دقت کنیم؟ |
|---|---|---|
| پنجهٔ پهن و عمیق | کاهش فشار روی انگشتان و مفاصل | انگشتان نباید فشرده یا روی هم قرار بگیرند. |
| رویه و آستر نرم | کم‌کردن ساییدگی و تاول | داخل کفش درز زبر، چین‌خوردگی یا لبهٔ آزاردهنده نداشته باشد. |
| کفی ضربه‌گیر و قابل‌حمایت | توزیع فشار و راحتی بیشتر | در صورت تجویز، از کفی اختصاصی خودتان استفاده کنید. |
| بند، چسب یا بست قابل تنظیم | ثبات پا و امکان تنظیم با تورم خفیف | کفش نباید خیلی سفت یا خیلی آزاد بسته شود. |
| زیرهٔ محکم و ضدلغزش | حفاظت از کف پا و کاهش خطر لیزخوردن | زیرهٔ فرسوده، ترک‌خورده یا بسیار نازک را تعویض کنید. |
| پاشنهٔ ثابت و پشت بسته | حمایت بهتر از پا و جلوگیری از بیرون‌زدن پاشنه | از دمپایی‌های لق و کفش‌های پشت‌باز برای راه‌رفتن روزمره پرهیز کنید. |
راهنمای انتخاب کفش طبی دیابتی
- کفش را در پایان روز امتحان کنید؛ پاها در این زمان ممکن است کمی بزرگ‌تر یا متورم‌تر باشند.
- هر دو کفش را بپوشید و چند دقیقه راه بروید. کفش مناسب باید از همان ابتدا راحت باشد و نیاز به «جا بازکردن با درد» نداشته باشد.
- داخل کفش را با دست بررسی کنید تا سنگ‌ریزه، جسم خارجی، درز برجسته یا قسمت فرسوده نداشته باشد.
- همراه کفش، جوراب تمیز و بدون درز ضخیم یا کش تنگ بپوشید.
- اگر حس پای شما کم شده، شکل پا تغییر کرده یا سابقهٔ زخم دارید، پیش از خرید با پزشک یا متخصص پا مشورت کنید.
- کفش جدید را ابتدا برای زمان کوتاه در خانه بپوشید و پس از درآوردن، پا را از نظر قرمزی یا نقاط فشار بررسی کنید. برای مقایسهٔ مدل‌ها، دسته‌بندی کفش طبی را ببینید.
چه کفش‌هایی برای افراد دیابتی مناسب نیستند؟
- کفش‌های تنگ، باریک یا نوک‌تیز که انگشتان را فشرده می‌کنند
- دمپایی‌های لق، کفش‌های پشت‌باز یا مدل‌هایی که پا را محکم نگه نمی‌دارند
- کفش‌های با درز داخلی برجسته، آستر آسیب‌دیده یا لبه‌های زبر
- کفش پاشنه‌بلند یا زیرهٔ بسیار نازک و ناپایدار
- کفش‌های فرسوده‌ای که کفی، زیره یا ساختارشان تغییر شکل داده است
مراقبت روزانه از پا در کنار کفش طبی
حتی بهترین کفش طبی هم زمانی مؤثر است که همراه با مراقبت روزانه استفاده شود:
- هر روز پاها، کف پا و بین انگشتان را برای بریدگی، تاول، قرمزی، تورم یا ترک پوست بررسی کنید.
- پیش از پوشیدن کفش، داخل آن را از نظر جسم خارجی و خرابی آستر بررسی کنید.
- هرگز، حتی در خانه، پابرهنه راه نروید؛ کفش یا دمپاییِ مناسب و محکم بپوشید.
- پاها را با آب ولرم بشویید، کاملاً خشک کنید و از مرطوب‌کننده روی پوست خشک پا استفاده کنید؛ کرم را بین انگشتان نزنید.
- میخچه، پینه و ناخن فرورفته را خودسرانه درمان نکنید؛ از مواد شیمیاییِ بردارندهٔ پینه بدون نظر متخصص استفاده نکنید.
چه زمانی به کفش یا کفی اختصاصی نیاز است؟
اگر دچار بی‌حسی، بدشکلی پا، پینه‌های مکرر، زخم قبلی، محدودیت حرکت مفصل یا تفاوت قابل‌توجه در شکل پا هستید، ممکن است کفش یا کفیِ آماده کافی نباشد. پزشک، متخصص پا یا ارتوپدی فنی می‌تواند میزان خطر را ارزیابی و در صورت نیاز کفش یا کفی اختصاصی پیشنهاد کند. از خوددرمانی با قالب‌های نامناسب یا تغییر خودسرانهٔ کفی تجویزشده پرهیز کنید.
علائم هشدار در پای دیابتی
کفش طبی برای پیشگیری است، نه درمان زخم یا عفونت. در صورت مشاهدهٔ هر یک از موارد زیر، منتظر نمانید و با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- زخم، تاول، ترشح، بوی غیرعادی یا خونریزی
- قرمزی رو به گسترش، گرمی، تورم یا تغییر رنگ پا
- درد تازه، بی‌حسی بیشتر، سوزش یا تغییر ناگهانی شکل پا
- تب همراه با مشکل پا یا ناتوانی در راه‌رفتن
جمع‌بندی
کفش طبی دیابتی با کاهش فشار، اصطکاک و احتمال آسیب‌های کوچک، از پا محافظت می‌کند و می‌تواند بخش مهمی از پیشگیری از زخم پای دیابتی باشد. انتخاب کفش جادار، نرم، پایدار و قابل تنظیم، بررسی روزانهٔ پا و کفش و مراجعهٔ زودهنگام در صورت مشاهدهٔ زخم یا قرمزی، مهم‌ترین نکات مراقبتی هستند. در کنار این موارد، فعالیت بدنی مناسب برای افراد دیابتی می‌تواند به برنامهٔ کلی مدیریت دیابت کمک کند. اگر پای شما بی‌حس است، تغییر شکل دارد یا سابقهٔ زخم دارید، انتخاب کفش را با متخصص انجام دهید.
سوالات متداول
آیا همهٔ افراد مبتلا به دیابت به کفش طبی نیاز دارند؟
همه به کفش سفارشی نیاز ندارند، اما همه باید کفش راحت، محافظ و اندازهٔ مناسب بپوشند. افراد با بی‌حسی، تغییر شکل پا یا سابقهٔ زخم به ارزیابی تخصصی نیاز دارند.
آیا می‌توان کفش طبی را بدون جوراب پوشید؟
بهتر است کفش با جوراب تمیز، اندازهٔ مناسب و بدون درز ضخیم پوشیده شود تا اصطکاک و تحریک پوست کمتر شود.
کفش جدید را از همان روز می‌توان مدت طولانی پوشید؟
بهتر است ابتدا زمان کوتاهی در خانه پوشیده شود و پا پس از درآوردن کفش از نظر قرمزی یا نقطهٔ فشار بررسی شود.
آیا دمپایی برای افراد دیابتی مناسب است؟
دمپاییِ لق و پشت‌باز محافظت و ثبات کمتری دارد. برای راه‌رفتن روزمره، کفش یا دمپاییِ محکم، پوشیده و اندازهٔ مناسب انتخاب کنید.
اگر کفش روی پا فشار آورد چه کار کنیم؟
کفشی که فشار، درد، قرمزی یا تاول ایجاد می‌کند مناسب نیست. استفاده از آن را متوقف کنید و در صورت باقی‌ماندن علائم با پزشک یا متخصص پا مشورت کنید.
